Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang phục hồi và hoạt động giao thương quốc tế diễn ra sôi động, dòng chảy xuất nhập khẩu của Việt Nam trong 5 tháng đầu năm 2026 đã ghi nhận những chỉ dấu tăng trưởng đầy ấn tượng. Tuy nhiên, song hành với dòng chảy thương mại chính ngạch, bóng ma mang tên buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả vẫn không ngừng biến tướng với quy mô ngày càng lớn, thủ đoạn ngày càng tinh vi. Con số hơn 8.390 tỷ đồng giá trị hàng hóa vi phạm bị lực lượng Hải quan phát hiện và xử lý chỉ trong vòng 5 tháng đầu năm chính là một hồi chuông cảnh báo đầy sức nặng, đòi hỏi những biện pháp hành động quyết liệt và toàn diện hơn từ cả cơ quan quản lý lẫn cộng đồng doanh nghiệp.
SỰ KHỞI SẮC CỦA THƯƠNG MẠI VÀ MẶT TRÁI TRÊN CÁC TUYẾN BIÊN GIỚI
Theo báo cáo mới nhất từ Cục Hải quan, tổng số thu ngân sách nhà nước từ hoạt động xuất nhập khẩu tính từ đầu năm đến hết tháng 5 năm 2026 đã đạt con số ấn tượng: 215.140 tỷ đồng, tương ứng đạt 47,7% dự toán được giao và bằng 41,6% chỉ tiêu phấn đấu. Riêng trong tháng 5/2026, nguồn thu này đóng góp 48.839 tỷ đồng. So với cùng kỳ năm 2025, mức thu lũy kế 5 tháng đã tăng trưởng 16,9%. Điều này phản ánh rõ nét xu hướng phục hồi mạnh mẽ của hoạt động giao thương, sự ấm lên của các đơn hàng quốc tế và nỗ lực khơi thông dòng chảy hàng hóa tại các cửa khẩu trên cả nước.
Tuy nhiên, quy luật của thị trường luôn có mặt trái. Giao thương càng thuận lợi, thủ tục thông quan càng được rút gọn nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tối đa, thì các đối tượng bất chính lại càng tìm mọi cách để kẽ hở pháp lý nhằm trục lợi. Báo cáo của ngành Hải quan thẳng thắn nhìn nhận: Tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới trong giai đoạn này không chỉ gia tăng về số lượng vụ việc mà còn diễn biến đặc biệt phức tạp về phương thức, quy mô vận chuyển.
Những con số “biết nói” về quy mô vi phạm
Nếu nhìn vào biểu đồ thống kê các vụ vi phạm bị triệt phá, chúng ta không khỏi giật mình trước tốc độ gia tăng của loại hình tội phạm kinh tế này:
Giai đoạn cao điểm (Từ 15/4 đến 14/5/2026): Chỉ trong vòng vỏn vẹn một tháng, cơ quan chức năng đã phát hiện, bắt giữ và xử lý tới 1.902 vụ vi phạm, tăng mạnh 655 vụ (tương đương tăng 52,5%) so với cùng kỳ năm trước. Giá trị hàng hóa vi phạm ước tính đạt 1.907,7 tỷ đồng. Số tiền thu nộp ngân sách nhà nước riêng từ xử phạt vi phạm hành chính trong tháng này đạt tới 2.349,5 tỷ đồng.
Số liệu lũy kế 5 tháng đầu năm (Từ 15/12/2025 đến 14/5/2026): Toàn ngành Hải quan đã chủ trì và phối hợp phát hiện, bắt giữ tổng cộng 8.931 vụ việc vi phạm pháp luật hải quan. Tổng trị giá hàng hóa vi phạm ước tính đạt con số kỷ lục: 8.394,3 tỷ đồng. Trong số đó, có 40 vụ việc liên quan trực tiếp đến xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và hàng giả, với trị giá thu giữ gần 20 tỷ đồng. Cơ quan Hải quan đã tiến hành khởi tố 4 vụ án hình sự và chuyển cơ quan khác kiến nghị khởi tố 50 vụ. Tổng số thu nộp ngân sách từ xử phạt vi phạm hành chính lũy kế đạt 2.627,1 tỷ đồng.
Những con số trên không chỉ là thành tích đáng tự hào của lực lượng kiểm soát hải quan, mà ở góc độ ngược lại, nó minh chứng cho một thực tế khốc liệt: Áp lực kiểm soát hàng lậu, hàng giả tại các cửa ngõ quốc gia chưa bao giờ hạ nhiệt.
PHÂN TÍCH ĐỊA BÀN VÀ CHIẾN THUẬT TINH VI CỦA TỘI PHẠM KINH TẾ
Để có cái nhìn toàn diện, cần bóc tách thực trạng vi phạm theo từng tuyến vận chuyển trọng điểm. Mỗi cung đường, mỗi phương thức vận tải lại chứng kiến những chiêu thức ẩn mình hoàn toàn khác nhau của các đối tượng buôn lậu.
1. Tuyến đường biển: Trọng điểm của những chuyến hàng “khủng”
Đường biển tiếp tục giữ vị trí “nóng” nhất trong bản đồ vi phạm thương mại. Trong tháng qua, tuyến này ghi nhận 1.130 vụ việc, chiếm tới 59,4% tổng số vụ bị phát hiện trên cả nước, tăng tới 444 vụ (tương đương 64,7%) so với cùng kỳ năm 2025.
Các vụ việc lớn tập trung chủ yếu tại các cụm cảng biển quốc tế chiến lược như: Cát Lái (TP.HCM), Hải Phòng, Cái Mép (Bà Rịa – Vũng Tàu), Đà Nẵng… Hành vi phổ biến nhất tại đây là doanh nghiệp khai báo gian lận tên hàng, mã số HS, hoặc lợi dụng luồng xanh/luồng vàng để trà trộn hàng hóa thuộc diện phải kiểm tra chuyên ngành nhưng không có thông báo kết quả kiểm tra theo quy định. Việc bóc dỡ các container chứa hàng lậu, hàng giả trên tuyến đường biển luôn đòi hỏi sự tinh tường của các điều tra viên bởi hàng hóa vi phạm thường được ngụy trang vô cùng khéo léo sau hàng chục lớp hàng hóa thông thường khác.
2. Tuyến đường bộ: Núp bóng cư dân và chính sách thông quan thuận lợi
Tuyến đường bộ ghi nhận 572 vụ vi phạm, chiếm 30,1% tổng số vụ và tăng 157 vụ (tương đương 37,8%) so với cùng kỳ. Địa bàn nóng trải dài khắp các tuyến biên giới tiếp giáp giữa Việt Nam – Trung Quốc, Việt Nam – Lào, và Việt Nam – Campuchia.
Thủ đoạn tại đây được Cục Hải quan chỉ rõ: Các đối tượng lợi dụng triệt để chính sách tạo thuận lợi thương mại biên giới, các cơ chế ưu đãi thuế, định mức miễn thuế dành cho cư dân biên giới để xé nhỏ hàng hóa, thuê người đai vác qua các bến cánh gà, đường mòn, lối mở hoặc cửa khẩu phụ. Hàng hóa bị bắt giữ vô cùng đa dạng và phức tạp: từ các mặt hàng tiêu dùng thiết yếu như đường kính trắng, thực phẩm đông lạnh không rõ nguồn gốc, không có chứng từ hợp pháp cho đến các mặt hàng nguy hại như ma túy, pháo nổ. Đặc biệt, tình trạng buôn lậu, vận chuyển trái phép xăng dầu qua biên giới giáp Lào và các loại tiền tệ, pháo nổ tại khu vực giáp Trung Quốc vẫn diễn biến nhức nhối bất kể sự tuần tra nghiêm ngặt của lực lượng biên phòng và hải quan cửa khẩu.
3. Tuyến hàng không và sự bùng nổ đáng lo ngại của chuyển phát nhanh
Trong khi tuyến hàng không truyền thống ghi nhận 75 vụ việc (chiếm gần 3,9%, giảm nhẹ 5,1% so với cùng kỳ năm 2025 với trị giá hàng hóa vi phạm khoảng 10,7 tỷ đồng), chủ yếu xảy ra tại các sân bay quốc tế lớn như Nội Bài, Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng, thì một mặt trận mới đang bùng nổ dữ dội: Tuyến chuyển phát nhanh và bưu điện.
Sự phát triển vũ bão của thương mại điện tử xuyên biên giới đã biến bưu điện và chuyển phát nhanh thành mảnh đất màu mỡ cho hàng lậu, hàng giả ẩn mình. Tuyến này ghi nhận 111 vụ vi phạm, chiếm 5,8% tổng số vụ, đạt tỷ lệ tăng trưởng phi mã 94,7% (tăng 54 vụ) với trị giá hàng hóa ước tính 19,8 tỷ đồng. Các đối tượng thường khai báo sai lệch thông tin người nhận, sử dụng địa chỉ ảo, chia nhỏ gói hàng dưới giá trị tối thiểu phải nộp thuế nhằm né tránh sự kiểm tra bưu phẩm, đưa vào nội địa các loại hàng xa xỉ phẩm giả mạo nhãn hiệu, thực phẩm chức năng kém chất lượng, thậm chí là chất cấm.
GIAN LẬN QUÁ CẢNH VÀ THÁCH THỨC XÂM PHẠM SỞ HỮU TRÍ TUỆ
Một trong những điểm nhấn đáng báo động nhất trong báo cáo của Cục Hải quan 5 tháng đầu năm chính là xu hướng lợi dụng loại hình hàng hóa quá cảnh để gian lận.
Nhiều đối tượng đã thành lập các công ty “ma”, đăng ký thủ tục vận chuyển hàng hóa quá cảnh từ các nước láng giềng qua lãnh thổ Việt Nam để sang nước thứ ba. Tuy nhiên, trên tuyến đường vận chuyển, chúng tìm cách “rút ruột” container, tráo đổi hàng hóa có giá trị cao, hàng giả mạo nhãn hiệu thành hàng hóa rẻ tiền, hoặc thẩm lậu ngược trở lại thị trường nội địa để tiêu thụ.
Chỉ riêng trong tháng 5/2026, cơ quan Hải quan đã phát hiện 15 vụ việc liên quan đến hình thức này, tăng 8 vụ (tăng tới 114,3%) so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, mức độ nghiêm trọng được đẩy lên cao khi có đến 3 vụ việc có dấu hiệu hình sự phải chuyển cơ quan điều tra và 12 vụ việc xử lý hành chính.
Bên cạnh đó, hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ cũng ghi nhận mức tăng trưởng đột biến. Tính từ ngày 07/5/2026 đến hết 17 giờ ngày 30/05/2026, lực lượng Hải quan đã bắt giữ 41 vụ việc vi phạm sở hữu trí tuệ, tăng gấp 8,2 lần (hơn 720%) so với cùng kỳ tháng 5/2025. Đây là con số biết nói cho thấy nạn làm giả thương hiệu, nhái nhãn mác của các nhãn hàng lớn trên thế giới cũng như các thương hiệu mạnh trong nước đang hoành hành một cách bất chấp, làm tổn hại nghiêm trọng đến môi trường đầu tư và quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng.
SỰ VÀO CUỘC QUYẾT LIỆT VÀ NHỮNG CHIẾN DỊCH XUYÊN BIÊN GIỚI
Trước những diễn biến phức tạp và có xu hướng gia tăng của tội phạm kinh tế, Chính phủ và các cơ quan ban ngành đã đưa ra những chỉ đạo quyết liệt nhằm siết chặt kỷ cương, lập lại trật tự an ninh kinh tế.
Phản ứng nhanh từ các cấp lãnh đạo
Ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 05/05/2026 về việc tăng cường đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, Cục Hải quan đã ngay lập tức cụ thể hóa bằng hàng loạt văn bản chỉ đạo hỏa tốc gửi đến các Chi cục Hải quan địa phương. Yêu cầu đặt ra là phải tăng cường tối đa tần suất kiểm tra, giám sát, áp dụng các biện pháp nghiệp vụ kiểm soát hải quan hiện đại, không để xảy ra tình trạng sót lọt tội phạm.
Đặc biệt, nhằm kiểm soát và ngăn chặn các nguy cơ vi phạm có thể phát sinh trong quá trình vận hành các cơ chế mới, cơ quan Hải quan đã ban hành Kế hoạch số 16914/KH-CHQ ngày 29/05/2026. Kế hoạch này tập trung vào việc tăng cường kiểm soát buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả tại các địa bàn triển khai thí điểm mô hình thông quan tập trung (điển hình như tại Chi cục Hải quan khu vực III), đảm bảo vừa tạo thông thoáng cho doanh nghiệp làm ăn chân chính, vừa khóa chặt tay các đối tượng gian lận.
Mặt trận chống ma túy: Không một phút lơi lỏng
Bên cạnh cuộc chiến chống gian lận kinh tế, mặt trận đấu tranh phòng chống tội phạm ma túy xuyên biên giới của ngành Hải quan phối hợp cùng lực lượng Công An, Bộ đội Biên phòng cũng đạt được những chiến công vang dội:
Trong tháng (15/4 – 14/5/2026): Phát hiện 9 vụ với 115 đối tượng vi phạm, thu giữ 120,36 kg ma túy các loại, bao gồm 5,45 kg heroin, 4,68 kg ketamine, 110,23 kg ma túy tổng hợp, 600 viên ma túy tổng hợp dạng viên và 112 túi “nước vui”.
Lũy kế 5 tháng đầu năm: Lực lượng chức năng đã triệt phá thành công 72 vụ với 196 đối tượng, tịch thu tổng cộng 428,07 kg ma túy các loại.
Nâng tầm hợp tác quốc tế
Không dừng lại ở phạm vi nội địa, Cục Hải quan tiếp tục khẳng định vai trò là đầu mối quốc gia trong các chương trình hợp tác quốc tế về an ninh và kiểm soát thương mại. Điển hình là việc tham mưu, triển khai hiệu quả Chiến dịch Con rồng Mê Kông VIII – chiến dịch chung nhằm phòng chống buôn lậu và vận chuyển trái phép ma túy, động thực vật hoang dã trong khu vực. Đáng chú ý, chiến dịch này đã tiếp tục được đưa vào Tuyên bố chung Việt Nam – Trung Quốc lần thứ ba, mở ra một chương mới trong việc phối hợp, chia sẻ thông tin tình báo và đồng loạt ra quân triệt phá các đường dây tội phạm xuyên quốc gia giữa hai nước.
GÁNH NẶNG TRÊN VAI DOANH NGHIỆP VÀ LỜI GIẢI TỪ CÔNG NGHỆ CHỐNG GIẢ TỐI TÂN
Nhìn từ bức tranh tổng thể của Cục Hải quan, chúng ta có thể thấy nỗ lực của các cơ quan quản lý là vô cùng to lớn. Tuy nhiên, lực lượng chức năng không thể rải đều ở mọi ngóc ngách của thị trường 100 triệu dân. Khi hàng giả, hàng nhái lọt qua biên giới hoặc được sản xuất ngay trong các xưởng ngầm nội địa, đối tượng chịu tổn thương trực tiếp nhất chính là: Doanh nghiệp sản xuất chân chính và Người tiêu dùng.
Hàng giả không chỉ cướp đi doanh thu, làm suy giảm uy tín thương hiệu mà doanh nghiệp phải mất hàng chục năm gầy dựng, mà còn đẩy doanh nghiệp vào nguy cơ đối mặt với các vụ kiện tụng pháp lý không đáng có. Trong kỷ nguyên số, nếu doanh nghiệp vẫn trung thành với các phương thức bảo vệ thương hiệu truyền thống, thô sơ thì việc bị các tổ chức làm giả bẻ gãy hệ thống là điều tất yếu.
Để tự cứu lấy mình trước khi đợi cơ quan chức năng “tuýt còi” hàng giả trên thị trường, các doanh nghiệp bắt buộc phải chủ động vũ trang bằng những giải pháp công nghệ hiện đại.
Smartcheck – Giải pháp Tem Chống Hàng Giả Thông Minh Bảo Vệ Toàn Diện Thương Hiệu
Trước làn sóng hàng giả leo thang được chứng minh qua những con số nghìn tỷ từ cơ quan Hải quan, giải pháp ứng dụng công nghệ mã hóa QR Code biến đổi của Smartcheck nổi lên như một tấm khiên vững chắc nhất cho doanh nghiệp.
Để ngăn chặn triệt để vấn nạn này, việc triển khai giải pháp tem chống hàng giả của Smartcheck mang lại những giá trị vượt trội:
Công nghệ mã hóa độc quyền: Mỗi con tem Smartcheck sở hữu một mã QR Code hoàn toàn duy nhất (QR Code biến đổi – Dynamic QR). Mã này được phủ một lớp bạc bảo mật, chỉ có thể cào và quét kiểm tra một lần duy nhất. Điều này triệt tiêu hoàn toàn khả năng sao chép, làm giả chính con tem chống giả – một kẽ hở mà các loại tem giấy, tem hologram truyền thống thường mắc phải.
Xác thực nhanh chóng cho người tiêu dùng: Chỉ với một thao tác quét camera điện thoại thông minh, người tiêu dùng ngay lập tức nhận được kết quả xác thực hàng chính hãng trực quan, chi tiết về nguồn gốc, xuất xứ sản phẩm chỉ trong vòng 2 giây.
Hệ thống quản trị thông minh cho Doanh nghiệp: Không chỉ dừng lại ở chức năng chống giả, hệ thống Smartcheck còn cung cấp cho doanh nghiệp một nền tảng số hóa mạnh mẽ. Doanh nghiệp có thể dễ dàng theo dõi vị trí quét tem theo thời gian thực (Real-time), từ đó phát hiện ngay lập tức luồng hàng đi sai vùng miền (chống lấn vùng, bán lấn tuyến), đồng thời thu thập dữ liệu khách hàng (Big Data) để tối ưu hóa các chiến dịch Marketing, kích hoạt bảo hành điện tử và triển khai chương trình khuyến mãi trúng thưởng kích cầu mua sắm.
Khi thị trường ngoài kia vẫn đang phải cân não với hơn 8.390 tỷ đồng hàng vi phạm bị phát hiện, việc doanh nghiệp chủ động tích hợp hệ thống Smartcheck lên từng sản phẩm không chỉ là lời khẳng định đanh thép về uy tín, chất lượng mà còn là cách thức thông minh nhất để chung tay cùng cơ quan quản lý đẩy lùi bóng ma hàng giả, hàng nhái, bảo vệ dòng máu kinh tế quốc gia luôn minh bạch và phát triển bền vững.