Sau hơn một thập kỷ triển khai các giải pháp phòng, chống buôn lậu thuốc lá, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực ở các tuyến biên giới, cửa khẩu và khâu vận chuyển. Tuy nhiên, theo đánh giá của nhiều chuyên gia, thị trường bán lẻ nội địa vẫn là “điểm nghẽn” lớn nhất khiến thuốc lá nhập lậu còn đất sống. Nếu không xử lý dứt điểm đầu ra, cuộc chiến chống thuốc lá lậu sẽ khó tạo được chuyển biến căn cơ.
Khâu bán lẻ – mắt xích nuôi sống hàng lậu
Thực tế cho thấy, dù các lực lượng chức năng liên tục tăng cường kiểm tra, bắt giữ tại biên giới, thuốc lá lậu vẫn xuất hiện phổ biến tại nhiều cửa hàng tạp hóa, quầy nhỏ lẻ và điểm bán dân sinh. Điều này cho thấy chuỗi cung ứng bất hợp pháp chỉ thực sự tồn tại khi vẫn còn nơi tiêu thụ.
Tại tọa đàm về phòng chống thuốc lá lậu tổ chức ngày 22/4, nhiều ý kiến nhận định rằng, vấn đề không chỉ nằm ở biên giới hay các đầu nậu lớn, mà nằm ngay trong khu dân cư, chợ dân sinh, tuyến phố thương mại – nơi người tiêu dùng có thể dễ dàng mua thuốc lá lậu mà không gặp nhiều rào cản.
Các chuyên gia cho rằng nếu điểm bán lẻ không dám kinh doanh thuốc lá nhập lậu, đầu ra bị chặn, lợi nhuận giảm mạnh thì hoạt động buôn lậu sẽ tự thu hẹp.
Người bán biết sai nhưng vẫn bán
Một khảo sát tại nhiều địa phương trọng điểm cho thấy phần lớn hộ kinh doanh hiểu rõ hành vi buôn bán thuốc lá lậu là vi phạm pháp luật. Họ cũng biết nguy cơ bị xử phạt, biết rủi ro hàng giả, hàng kém chất lượng, nhưng vẫn tiếp tục bán vì lợi nhuận cao và nhu cầu mua vẫn còn.
Đây là thực trạng đáng lo ngại bởi nó phản ánh khoảng cách lớn giữa nhận thức pháp luật và hành vi thực tế. Khi tiền lãi từ bán thuốc lá lậu lớn hơn nguy cơ bị phạt, nhiều điểm bán sẵn sàng chấp nhận rủi ro để tiếp tục kinh doanh.
Nói cách khác, nếu “chi phí vi phạm” còn thấp hơn “lợi ích thu được”, thị trường hàng lậu sẽ vẫn tồn tại.
Mức xử phạt hiện hành chưa đủ sức răn đe
Theo quy định hiện nay, với hành vi buôn bán, tàng trữ hoặc vận chuyển số lượng nhỏ thuốc lá nhập lậu, mức xử phạt hành chính còn khá thấp. Trong khi đó, để xử lý hình sự cần đạt ngưỡng số lượng lớn hoặc có yếu tố tái phạm.
Nhiều chuyên gia pháp lý nhận định đây là khoảng trống khiến không ít đối tượng coi tiền phạt như một khoản chi phí kinh doanh. Sau khi bị xử lý, họ vẫn tiếp tục vi phạm do lợi nhuận thu được cao hơn mức phạt phải nộp.
Vì vậy, đề xuất sửa đổi quy định theo hướng nâng mạnh mức xử phạt đang nhận được sự đồng thuận lớn. Không chỉ tăng tiền phạt, các biện pháp bổ sung như tịch thu hàng hóa, thu hồi giấy phép kinh doanh, đình chỉ hoạt động cũng được cho là cần thiết.
Buôn lậu thuốc lá gây thất thu lớn cho ngân sách
Thuốc lá nhập lậu không chỉ ảnh hưởng đến trật tự thị trường mà còn gây thất thu ngân sách nhà nước hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp sản xuất hợp pháp trong nước phải cạnh tranh không bình đẳng với nguồn hàng trốn thuế, không chịu chi phí kiểm định, không tuân thủ tiêu chuẩn chất lượng.
Khi thuốc lá lậu tràn vào thị trường, doanh nghiệp chân chính bị giảm doanh thu, giảm sản lượng, ảnh hưởng đến việc làm của người lao động và nguồn thu ngân sách từ thuế tiêu thụ đặc biệt, VAT, thuế thu nhập doanh nghiệp.
Đây là lý do việc ngăn chặn thuốc lá lậu không chỉ là câu chuyện chống buôn lậu, mà còn là bảo vệ môi trường kinh doanh lành mạnh.
Các tuyến nóng vẫn phức tạp
Theo cơ quan chức năng, tình trạng vận chuyển thuốc lá trái phép vẫn diễn ra ở nhiều khu vực như biên giới phía Bắc, miền Trung và đặc biệt là tuyến Tây Nam. Các đối tượng thường lợi dụng địa hình hiểm trở, đường mòn lối mở, đêm tối hoặc chia nhỏ hàng hóa để vận chuyển sâu vào nội địa.
Ngoài phương thức truyền thống, hoạt động mua bán trên môi trường số cũng gia tăng. Nhiều tài khoản mạng xã hội, hội nhóm kín, nền tảng thương mại điện tử trá hình đang trở thành nơi rao bán thuốc lá lậu, gây khó khăn cho công tác kiểm soát.
Điều này đòi hỏi lực lượng chức năng phải nâng cấp năng lực giám sát số, phối hợp liên ngành và áp dụng công nghệ truy vết hiện đại.
Gắn trách nhiệm người đứng đầu địa phương
Một trong những điểm mới được đề xuất là gắn trách nhiệm người đứng đầu chính quyền cơ sở trong công tác chống buôn lậu tại địa bàn quản lý. Đây được xem là giải pháp mạnh để nâng cao trách nhiệm quản lý nhà nước từ cấp xã, phường.
Khi lãnh đạo địa phương chịu trách nhiệm trực tiếp nếu để phát sinh điểm nóng buôn lậu kéo dài, công tác kiểm tra, rà soát và xử lý sẽ quyết liệt hơn. Mô hình này từng phát huy hiệu quả trong nhiều lĩnh vực quản lý thị trường khác.
Muốn dẹp thuốc lá lậu phải chặn đầu ra
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, muốn chống buôn lậu hiệu quả không thể chỉ tập trung bắt giữ ở biên giới. Biện pháp cốt lõi là triệt tiêu thị trường tiêu thụ.
Điều đó đồng nghĩa với việc:
- Siết kiểm tra tại điểm bán lẻ
- Xử phạt nghiêm hộ kinh doanh tái phạm
- Tăng chi phí vi phạm cao hơn lợi nhuận
- Kiểm soát nguồn hàng lưu thông
- Tuyên truyền để người dân không mua hàng lậu
- Ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc
Khi người mua quay lưng, người bán sợ phạt, đầu nậu không có nơi tiêu thụ thì chuỗi buôn lậu sẽ suy yếu.
Vai trò của công nghệ chống giả trong quản lý thị trường
Trong bối cảnh hàng giả, hàng nhập lậu ngày càng tinh vi, công nghệ xác thực sản phẩm đang trở thành công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp và cơ quan quản lý kiểm soát thị trường.
Việc sử dụng tem chống hàng giả có mã QR, mã định danh, công nghệ xác thực điện tử giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra nguồn gốc sản phẩm chỉ bằng điện thoại thông minh. Đồng thời, doanh nghiệp có thể theo dõi hành trình lưu thông hàng hóa, phát hiện điểm bán bất thường và ngăn chặn hàng nhái.
Đây là xu hướng tất yếu trong nền kinh tế số.
Trong bối cảnh hàng giả hàng nhái ngày càng tinh vi, giải pháp chống hàng giả Smartcheck mang đến công nghệ tiên tiến giúp doanh nghiệp và người tiêu dùng bảo vệ quyền lợi một cách hiệu quả. Tem chống hàng giả Smartcheck sử dụng mã QR code phủ cào – một giải pháp bảo mật cao, giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra sản phẩm chính hãng chỉ với một thao tác quét mã trên điện thoại di động.
Đặc biệt, tem được in trực tiếp từ Nhà in Bộ Công An, với tem chống hàng giả bộ công an đảm bảo chất lượng và tính bảo mật cao, giúp doanh nghiệp bảo vệ thương hiệu khỏi hàng giả, hàng nhái một cách tối ưu.
Không chỉ dừng lại ở việc xác thực chính hãng, Smartcheck còn tích hợp nhiều tính năng tiện ích như kích hoạt bảo hành điện tử giúp khách hàng đăng ký bảo hành dễ dàng, minh bạch, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp triển khai chương trình khuyến mãi thông qua các tính năng nhận mã dự thưởng, vòng quay may mắn, tích điểm đổi quà, gia tăng tương tác và sự gắn kết với khách hàng.