Tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang đặt ra nhiều thách thức đối với công tác quản lý thị trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Trong bối cảnh phương thức kinh doanh ngày càng đa dạng, đặc biệt trên môi trường số, các hành vi vi phạm có xu hướng thay đổi nhanh, đòi hỏi cơ quan chức năng phải nâng cao năng lực kiểm tra, nhận diện và xử lý.
Theo thông tin được nêu tại Hội thảo “Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về sở hữu trí tuệ trong sản xuất, kinh doanh và lưu thông hàng hóa” tổ chức ngày 30/9, các cơ quan quản lý, lực lượng thực thi, chuyên gia và doanh nghiệp đã tập trung phân tích những phương thức, thủ đoạn mới trong xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Một trong những vấn đề được đặc biệt quan tâm là việc hàng giả và hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngày càng lợi dụng môi trường thương mại điện tử và các nền tảng số để tiếp cận người tiêu dùng.
Trong cuộc chiến này, việc hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường kiểm soát hàng hóa và ứng dụng công nghệ được xem là những giải pháp quan trọng. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần chủ động xây dựng hệ thống bảo vệ thương hiệu, trong đó tem chống hàng giả có thể được sử dụng như một công cụ hỗ trợ nhận diện và xác thực sản phẩm.
Gần 5.000 vụ vi phạm bị xử lý hành chính
Những kết quả trong công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ thời gian qua cho thấy mức độ quyết liệt ngày càng cao của các lực lượng chức năng. Theo thông tin từ hội thảo, gần 5.000 vụ vi phạm đã bị xử lý hành chính và 211 vụ bị khởi tố trong thời gian ngắn. Những con số này cho thấy hoạt động kiểm tra, phát hiện và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang được đẩy mạnh.
Đáng chú ý, các hành vi vi phạm không chỉ xuất hiện tại các điểm kinh doanh truyền thống mà còn có thể phát sinh trong quá trình nhập khẩu, vận chuyển, lưu kho, phân phối và bán hàng trên nền tảng trực tuyến.
Sự phát triển nhanh của thương mại điện tử giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường nhưng đồng thời cũng tạo thêm không gian cho các sản phẩm giả mạo nhãn hiệu, hàng hóa không rõ nguồn gốc và hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tiếp cận khách hàng.
Trong bối cảnh đó, việc xây dựng hệ thống nhận diện sản phẩm chính hãng ngay từ khâu sản xuất trở nên cần thiết. Tem chống hàng giả nếu được triển khai phù hợp có thể giúp doanh nghiệp tạo thêm một lớp nhận diện cho hàng hóa, đồng thời hỗ trợ người tiêu dùng kiểm tra thông tin sản phẩm.
Hàng hóa vi phạm ngày càng lợi dụng nhiều phương thức vận chuyển
Theo ông Đoàn Ngọc Toàn, Phó Trưởng phòng 3, Chi cục Điều tra Chống buôn lậu, Cục Hải quan, phương thức và thủ đoạn của các đối tượng ngày càng tinh vi trong khi hoạt động xuất nhập khẩu ngày càng đa dạng về loại hình, phương thức vận chuyển và quy mô.
Qua thực tế kiểm soát, các đối tượng có thể lợi dụng việc phân luồng miễn kiểm tra thực tế hàng hóa, khai sai hoặc không khai báo nhãn hiệu trên tờ khai, trà trộn hàng hóa vi phạm với hàng hóa không vi phạm. Một số loại hình như chuyển phát nhanh, quá cảnh hay kho ngoại quan cũng có thể bị lợi dụng để vận chuyển và cất giấu hàng giả, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Thực tế này đặt ra yêu cầu phải tăng cường kiểm soát ngay từ những khâu đầu tiên của chuỗi cung ứng. Nếu chỉ tập trung xử lý tại nơi hàng hóa đã được đưa ra thị trường thì việc truy tìm nguồn gốc và xác định đường đi của sản phẩm có thể gặp nhiều khó khăn.
Do đó, cơ quan chức năng cần nâng cao chất lượng thu thập, phân tích thông tin; xác định đúng tuyến, địa bàn, mặt hàng và đối tượng trọng điểm. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý với chủ thể quyền sở hữu trí tuệ cũng đóng vai trò quan trọng.
Chuyển từ xử lý sang chủ động phòng ngừa
Một trong những định hướng đáng chú ý được đưa ra tại hội thảo là chuyển mạnh từ tư duy “phát hiện và xử lý khi vụ việc đã xảy ra” sang chủ động nhận diện nguy cơ, cảnh báo sớm và kiểm soát có trọng tâm.
Cách tiếp cận này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh thị trường hàng hóa ngày càng phức tạp. Nếu cơ quan chức năng có thể xác định sớm những tuyến vận chuyển, nhóm hàng hóa hoặc phương thức kinh doanh có nguy cơ cao, nguồn lực kiểm tra sẽ được sử dụng hiệu quả hơn.
Đối với doanh nghiệp, tư duy phòng ngừa cũng cần được triển khai song song. Thay vì chỉ xử lý khi phát hiện sản phẩm bị làm giả, doanh nghiệp có thể xây dựng hệ thống nhận diện thương hiệu ngay từ khi sản phẩm được đưa ra thị trường.
Một trong những giải pháp có thể tham khảo là tem chống hàng giả kết hợp với hệ thống xác thực sản phẩm. Tem có thể cung cấp thêm dấu hiệu nhận diện để khách hàng kiểm tra hàng hóa và giúp doanh nghiệp tăng cường khả năng quản lý sản phẩm.
Tuy nhiên, tem chống hàng giả không thể thay thế toàn bộ hệ thống bảo vệ thương hiệu. Hiệu quả phòng chống hàng giả còn phụ thuộc vào quy trình quản lý sản phẩm, kiểm soát phân phối, bảo vệ nhãn hiệu và sự phối hợp giữa doanh nghiệp với cơ quan chức năng.
Môi trường số đặt ra bài toán mới
Thương mại điện tử và các nền tảng số đang tạo ra thay đổi lớn trong phương thức mua bán hàng hóa. Người tiêu dùng có thể tiếp cận sản phẩm từ nhiều nguồn chỉ bằng thiết bị kết nối Internet.
Sự thuận tiện này cũng khiến việc xác định người bán, nguồn gốc sản phẩm và tính xác thực của hàng hóa trở nên quan trọng hơn. Những hình ảnh quảng cáo trên mạng không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác sản phẩm thực tế mà khách hàng nhận được.
Đối với các thương hiệu, việc xây dựng hệ thống xác thực trực tuyến có thể giúp người mua có thêm căn cứ kiểm tra trước khi sử dụng sản phẩm. Trong đó, tem chống hàng giả kết hợp với mã xác thực điện tử là một hướng được nhiều doanh nghiệp quan tâm.
Bên cạnh đó, các nền tảng kinh doanh trực tuyến cũng cần nâng cao trách nhiệm trong việc kiểm soát sản phẩm và người bán. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, việc phối hợp nhanh với chủ thể quyền và cơ quan quản lý sẽ góp phần hạn chế khả năng sản phẩm vi phạm tiếp tục được phân phối.
Hoàn thiện pháp luật về sở hữu trí tuệ
Bên cạnh các biện pháp kiểm tra và xử lý, hoàn thiện pháp luật được xác định là một trong những yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.
Theo ông Nguyễn Đức Dũng, Trưởng phòng Thanh tra và Giải quyết khiếu nại, Cục Sở hữu trí tuệ, tháng 12/2025, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ với nhiều điểm mới. Một số quy định hướng tới việc rút ngắn đáng kể thời gian thẩm định đơn, trong đó có sáng chế và nhãn hiệu.
Đáng chú ý, Luật và Nghị định 100/2026/NĐ-CP cũng quy định xây dựng các cơ sở dữ liệu quốc gia phục vụ xác lập và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Các nhóm dữ liệu được đề cập gồm xác lập quyền, giao dịch về quyền sở hữu trí tuệ phục vụ định giá tài sản trí tuệ, quản lý chỉ dẫn địa lý và thực thi quyền.
Việc hình thành cơ sở dữ liệu chuyên ngành được kỳ vọng hỗ trợ quá trình quản lý, tra cứu và thực thi quyền sở hữu trí tuệ hiệu quả hơn.
Đối với doanh nghiệp, đây cũng là cơ sở để tăng cường quản trị tài sản trí tuệ, bảo vệ thương hiệu và chủ động hơn trong quá trình phát hiện hành vi xâm phạm.
Doanh nghiệp cần chủ động bảo vệ thương hiệu
Trong cuộc chiến chống hàng giả, doanh nghiệp không thể chỉ trông chờ vào hoạt động kiểm tra của cơ quan quản lý. Việc chủ động xây dựng hệ thống nhận diện và bảo vệ sản phẩm cần được xem là một phần của chiến lược phát triển thương hiệu.
Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ việc đăng ký và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, quản lý chặt chẽ hệ thống phân phối, kiểm soát nguồn nguyên liệu và theo dõi thị trường.
Đồng thời, việc sử dụng tem chống hàng giả trên sản phẩm có thể giúp tăng thêm dấu hiệu nhận diện hàng chính hãng. Người tiêu dùng khi mua hàng cần được hướng dẫn rõ cách kiểm tra tem, mã xác thực và những đặc điểm nhận biết sản phẩm chính thức.
Một hệ thống tem chống hàng giả hiệu quả cần được quản lý chặt chẽ để hạn chế nguy cơ bị sao chép hoặc lợi dụng. Vì vậy, doanh nghiệp nên lựa chọn giải pháp phù hợp với đặc điểm sản phẩm và xây dựng quy trình quản lý tem từ khâu phát hành đến khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng.
Người tiêu dùng là một mắt xích quan trọng
Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không chỉ là trách nhiệm của cơ quan nhà nước và doanh nghiệp. Người tiêu dùng cũng giữ vai trò quan trọng trong việc hạn chế thị trường hàng giả.
Khi mua sản phẩm, người tiêu dùng nên ưu tiên những địa chỉ phân phối đáng tin cậy, kiểm tra thông tin nhà sản xuất và chú ý đến các dấu hiệu nhận diện hàng chính hãng.
Đối với sản phẩm có tem chống hàng giả, khách hàng nên thực hiện đúng hướng dẫn xác thực của doanh nghiệp. Nếu thông tin xác thực có dấu hiệu bất thường, người mua nên liên hệ với nhà sản xuất hoặc đơn vị phân phối để được kiểm tra.
Đặc biệt, việc lựa chọn sản phẩm chỉ dựa trên yếu tố giá rẻ có thể làm tăng nguy cơ mua phải hàng giả hoặc hàng không rõ nguồn gốc. Một thị trường lành mạnh cần sự tham gia có trách nhiệm từ cả bên bán và bên mua.
Tăng cường phối hợp giữa các lực lượng
Một trong những giải pháp được nhấn mạnh là xây dựng cơ chế phối hợp thực chất và kịp thời giữa cơ quan Hải quan, chủ thể quyền và các cơ quan liên quan.
Sự phối hợp này có thể giúp rút ngắn thời gian trao đổi thông tin, hỗ trợ xác định dấu hiệu vi phạm và nâng cao hiệu quả xử lý. Đặc biệt, khi hàng hóa lưu thông qua nhiều địa bàn hoặc có yếu tố xuyên biên giới, việc chia sẻ thông tin càng trở nên cần thiết.
Cùng với đó, cơ quan chức năng cần tiếp tục nâng cao năng lực chuyên môn, tăng cường ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong quá trình kiểm tra, giám sát.
Mục tiêu không chỉ là xử lý những vụ việc đã xảy ra mà còn xây dựng khả năng cảnh báo sớm, nhận diện nguy cơ và ngăn chặn hàng hóa vi phạm ngay từ các khâu đầu của chuỗi cung ứng.
Siết chặt “lá chắn” bảo vệ tài sản trí tuệ
Hàng giả và hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không chỉ gây thiệt hại trực tiếp cho doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng, môi trường cạnh tranh và uy tín của thị trường.
Những kết quả xử lý gần 5.000 vụ vi phạm hành chính và 211 vụ khởi tố cho thấy công tác thực thi đang được đẩy mạnh. Tuy nhiên, trước những phương thức vi phạm ngày càng tinh vi, yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý nghiêm mà còn phải chủ động phòng ngừa.
Việc kiểm soát hàng hóa tại biên giới, hoàn thiện pháp luật, xây dựng cơ sở dữ liệu sở hữu trí tuệ, tăng cường phối hợp liên ngành và ứng dụng công nghệ sẽ tạo thành nhiều lớp bảo vệ.
Ở cấp độ doanh nghiệp, tem chống hàng giả có thể đóng vai trò hỗ trợ trong hệ thống nhận diện sản phẩm. Khi được kết hợp với quản trị thương hiệu, kiểm soát chuỗi cung ứng và các biện pháp xác thực khác, giải pháp này có thể góp phần nâng cao khả năng nhận diện hàng chính hãng.
Trong thời gian tới, việc chuyển từ xử lý bị động sang cảnh báo sớm, kiểm soát trọng điểm và ngăn chặn từ nguồn sẽ là hướng đi quan trọng. Cùng với đó, trách nhiệm của doanh nghiệp, nền tảng số và người tiêu dùng cũng cần được nâng cao.
Một “lá chắn” bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được xây dựng đồng bộ từ chính sách, pháp luật đến thực tiễn sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng. Trong hệ thống đó, công nghệ xác thực và tem chống hàng giả có thể trở thành một công cụ hỗ trợ doanh nghiệp bảo vệ thương hiệu, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch và cạnh tranh lành mạnh.